De Zwarte Bal (La Bola Negra )

"Alleen mysterie laat ons leven, alleen mysterie"

Dit citaat, natuurlijk van Lorca, maar precies bedacht door een verrassend personage richting het ontroerende einde van La Bola Negra (The Black Ball), definieert een van de sterke punten van Los Javis' nieuwe film, die ik met genoegen zag bij de première van Cannes: het vermogen om te verbergen, te onthullen en indruk te maken. Want hoewel de boodschap en context te verwachten waren, was het de voortreffelijke verfijning, de subtiele manier van weven en onthullen, die mij van begin tot eind boeide. Hoeveel films over de Spaanse Burgeroorlog (en over de Tweede Wereldoorlog en de Eerste) zijn op onze schermen verschenen, hoeveel pogingen om de historische onderdrukking van niet-normatieve seksuele oriëntaties en genderidentiteiten te veroordelen, en toch is La Bola Negra anders dan geen van hen, noch van de eerste noch de tweede groep.

De drie verhaallijnen die het samenbrengt (Sebastián in 1937, Carlos in 1932 en Alberto in 2017) lopen parallel aan de meesterschap van de beste films die dit gebruikte narratieve middel gebruiken, maar toch een zeer persoonlijke toets toevoegen. Soms nemen de sequenties een meer ontspannen, ordelijk en vergelijkbaar tempo aan. Op andere momenten bewegen we binnen enkele seconden van een moment met één personage op één plek naar een totaal andere, maar altijd met een complementaire en harmonieuze intentie. De situatie van de een verklaart die van de ander, of geeft een aanwijzing, vult het aan, of begeleidt het simpelweg. En hoewel ik normaal gesproken de muziek later zou noemen, speelt hier de prachtige soundtrack van Raül "Refree" Fernandez Miró een duidelijke rol die niet langer louter emotioneel is, maar bewust narratief en asynchroon. Bijvoorbeeld, wanneer de trompet speelt, blijft Sebastián na de knip klinken om de scène te schetsen voor wat er in een andere tijd en plaats zal komen. Of wanneer hij het waagt om een feest op het naakte strand in de jaren dertig op te vrolijken met vuurwerk met dansmuziek.

Het is ook een frisse, unieke film. Het hedendaagse plot, dat op het eerste gezicht het meest voorspelbaar of saai lijkt, krijgt enorm veel kracht naarmate de film vordert en omarmt de andere twee, waardoor ze uiteindelijk met vindingrijkheid met elkaar verbonden worden. En dat doet het zonder zijn eigen moderne drama op te offeren, met humoristische momenten die even onderscheidend en treffend zijn, en door twee vrouwen te belichten waar we ze het minst hadden verwacht. Aan de ene kant Teresa (Alberto's moeder) van Lola Dueñas, een van de best getekende en meest geloofwaardige personages in het hele verhaal. Aan de andere kant de kers op de taart: Glenn Close als de biograaf Isabelle Durand, de perfecte keuze om de woorden te brengen die het ontroerende hoogtepunt van dit soort trilogie vormen.

Hoewel ik op mijn tong bijt om geen van de mysteries te verklappen die deze ervaring verheffen (en ik raad je aan om hem te gaan kijken zonder te veel te weten), is het duidelijk dat de film put uit en deels het verhaal vertelt van Federico García Lorca; niet alleen van zijn nalatenschap voor toekomstige generaties, maar ook van zijn impact tijdens zijn leven, zijn poëzie en zijn geheime seksuele geaardheid, verborgen voor het publiek, maar toch geroepen of gezongen in de intimiteit van zijn naaste kring of zijn geschriften. Maar omdat ik dit wist voordat ik naar de bioscoop ging, vond ik ook het geweldig wanneer en hoe Lorca's figuur wordt geïntroduceerd. Het gebeurt niet op de Hollywood-manier, recht in je gezicht geduwd zodat je weet dat 'een beroemd figuur' verbonden is met de personages. Nee, het is eerst een kwestie van een hedendaagse uitstraling en daarna een delicate introductie, zodat je als kijker geleidelijk zijn invloed voelt en het je suggereert wat hij inspireerde bij kunstenaars en lezers, in plaats van zijn naam in grote letters te zien. Sterker nog, toen het plot zich begon samen te voegen, overtuigde deze stijl me zo erg dat de onthulling van het personage op het scherm bijna geforceerd en onnodig aanvoelde.

En daar kan ik het zacht zeggen. Wanneer tegen het einde van de film de twee of drie hoofdmysteries worden onthuld en je het grote geheim begrijpt dat jarenlang bewaard is, krijgt alles wat eraan voorafging een nieuwe lading. Hetzelfde geldt voor die verhaallijn met Carlos, met zijn overdreven theatrale accenten, die onceremonieus door het witte doek breekt en zo memorabele scènes levert als zijn dans met een sigaret in hand en mond. Dit zijn poëtische en theaterachtige middelen die we opnieuw eerder hebben gezien, maar die Los Javis met enthousiasme neerzetten. Als je me de videogame-referentie toestaat, overstijgt hier de artistieke expressie het medium en wordt het iets groters, bijna zoals Sam Barlow probeerde in Immortality.

Maar ik heb de sprong met minder gratie gemaakt dan de directeuren. Wat zich ontvouwt tussen een meeslepende opening die je onherroepelijk gevangen en de samenloop van dat of die eindes, is een reis tussen de twee Spanje uit die tijd en wat er van hen overblijft in het heden. Een verhaal over de Burgeroorlog dat de fronten vervaagt om een paar interessante of verschillende invalshoeken te bieden, allemaal noodzakelijk voor wie nostalgisch is naar tijden die ze nooit hebben meegemaakt. Het perspectief van de jongen die een Falangist is bij decreet en uiteindelijk verliefd wordt op de gevangene. Die van de jongen van hoge afkomst die in het casino wordt afgewezen (door een stemming met onyxballen) vanwege geruchten over zijn niet-ideologische neigingen. Die van de mislukte toneelschrijver die zich verdiept in de coming-outverhalen van het begin van de 20e eeuw... en uiteindelijk iets veel groters aan het licht komt. Het gaat over "het verkeerde pad kiezen", maar ook over inspiratie, de kracht van kunst en de moed van liefde: even roekeloos als transformerend.

Omdat The Black Ball in die jaren veel meer kwesties kan behandelen dan de onderdrukking van "nieuwe gebruiken". Niets viel me op als gratuit, noch visueel, noch in het plot, iets wat mij vaak overkomt bij de Spaanse cinema. En het is geen "overmatige bescheidenheid", zoals Close's karakter onze nationale culturele schaamte definieert, maar pure elegantie. Sterker nog, Penélope Cruz' korte rol als de kunstenaar Nené Romero verdient ook een eigen vermelding; Ze is een verbluffende troef achter de hand die nieuw leven in de film blaast met haar chulería en haar teksten die in het gezicht van de pestkoppen worden gespuugd, die natuurlijk overrompeld worden door hun eigen fascinatie voor haar schoonheid.

Daardoor is het soms ook amusant, authentiek, hoewel ik vind dat het in de middenstukken zijn ritme enigszins verliest en sommigen ongetwijfeld saai, te letterlijk in symboliek of overdreven hyperbolisch zal overkomen. Voor mij staat slim, technisch uitstekend en tot in detail La Bola Negra krachtig en poëtisch, en dient het om het filmmaken van Los Javis te ontwikkelen en te consolideren. Uiteindelijk, met de koude sneeuw die viel, verlieten we allemaal de bioscoop met moeite om onze emoties in te houden, wetende dat we net iets bijzonders hadden gezien.